Verborgen dynamiek achter menselijke botsingen — Deel 2
Wanneer een ontmoeting sterker raakt dan de situatie verklaart
In deel 1 bekeken we de eerste vijf lenzen: context, overlevingsreacties, betekenisgeving, hechting en dynamiek.
In dit tweede deel gaan we verder met grenzen, zelfbeeld, vertraging en bewustwording.
6. Grenzen — Wat is van jou en wat is van de ander?
Zelfonderzoek kan een valkuil worden wanneer je alles naar jezelf toetrekt. Niet iedere sterke reactie is projectie en niet iedere trigger betekent dat het probleem bij jou ligt. De ander kan daadwerkelijk iets doen wat over jouw grens gaat. Tegelijk kan het gedrag van de ander iets ouds in jou raken. Beide kunnen waar zijn: de ander gaat over je grens én dat raakt een kwetsbare plek in jou. Het ene maakt het andere niet ongedaan.
Praktijkvoorbeeld: Je schoonmoeder bemoeit zich regelmatig met de manier waarop jij je kinderen opvoedt en vertelt je wat je volgens haar anders zou moeten doen. Dat raakt je sterk, omdat je eerder hebt ervaren dat anderen jouw keuzes probeerden te bepalen. Je reageert feller dan je eigenlijk wilt. Dat je reactie iets ouds raakt, betekent niet dat haar gedrag daardoor acceptabel wordt. Je kunt erkennen wat het in jou oproept én tegelijkertijd duidelijk je grens aangeven. Maak daarom onderscheid tussen drie dingen: Wat doet de ander? → Wat roept dat in mij op? → Wat kies ik vervolgens te doen? Je kunt verantwoordelijkheid nemen voor je eigen reactie, zonder de verantwoordelijkheid over te nemen voor het gedrag van de ander.
Onderzoek
- Wat doet de ander feitelijk?
- Welke grens wordt geraakt of overschreden?
- Wat roept dit gedrag in mij op?
- Wat is mijn verantwoordelijkheid en wat is die van de ander?
Verdieping:
De kracht van hoogsensitiviteit — meevoelen zonder jezelf te verliezen
7. Zelfbeeld — Welk beeld van jezelf wordt geraakt?
Je hebt een beeld van wie je bent en van wie je denkt te moeten zijn. Dat beeld is verbonden met je eigenwaarde: misschien wil je sterk, deskundig, aardig, onafhankelijk, succesvol of rechtvaardig zijn. Wanneer een situatie dat beeld bedreigt, kun je je sterker geraakt voelen dan de situatie op zichzelf verklaart. Je gaat jezelf verdedigen, bewijzen, aanpassen, controleren of vasthouden aan je gelijk. Het ego probeert daarmee niet alleen een mening of positie te beschermen, maar ook het beeld dat je van jezelf hebt opgebouwd. Tegelijk kan dit je beperken, omdat je minder vrij reageert vanuit wie je werkelijk bent.
Praktijkvoorbeeld: Je geeft tijdens een vergadering een idee en een collega reageert kritisch: “Ik denk niet dat dit gaat werken.” Je voelt direct de behoefte om jezelf te verdedigen en blijft argumenteren, ook wanneer je merkt dat er terechte punten in zijn reactie zitten. Later ontdek je dat het je niet alleen ging om het idee. Je wilde ook niet het beeld verliezen dat je deskundig en competent bent, waardoor je hardnekkig aan je eigen gelijk bleef vasthouden, zelfs toen je merkte dat de kritiek deels terecht was.
Onderzoek
- Welk beeld van mezelf probeer ik hier te beschermen?
- Wat wil ik dat de ander van mij denkt?
- Waar wil ik gelijk krijgen of mezelf bewijzen?
- Wat zou er gebeuren als ik dit beeld niet hoefde te verdedigen?
8. Vertraging — Hoe creëer je ruimte tussen reactie en keuze?
Wanneer een reactie nog sterk is, is het moeilijk om helder te onderzoeken wat er speelt. Je eerste impuls kan dan het gesprek, je gedrag of je oordeel bepalen. Pauzeren betekent niet dat je je gevoel wegdrukt of doet alsof er niets aan de hand is. Je geeft jezelf eerst ruimte om uit de automatische reactie te komen. Door te vertragen ontstaat ruimte tussen wat van het moment is, wat door je eigen geschiedenis wordt geraakt, wat tussen jou en de ander ontstaat en wat je zelf in stand houdt. Daardoor kun je later beter onderzoeken welke laag of lagen een rol spelen. Wanneer je merkt dat je reactie nog sterk is, geef dan ruimte aan je gevoel van onrust. Zo ontstaat weer helderheid om verder te onderzoeken wat er speelt: EHBO — Eerste hulp bij onrust: herstel binnen 90 seconden
Praktijkvoorbeeld: Je buurvrouw zegt iets waardoor je je afgewezen voelt. Je eerste impuls is om je terug te trekken en haar vervolgens te negeren. In plaats daarvan pauzeer je. Je merkt dat je spanning oploopt en geeft jezelf eerst de tijd om weer rustiger te worden. Pas daarna kijk je naar wat er precies gebeurde en wat je ermee wilt doen. Je besluit haar te vertellen wat haar woorden met je deden en vraagt wat ze ermee bedoelde. Daardoor reageer je niet langer alleen vanuit je eerste impuls, maar vanuit meer ruimte.
Onderzoek:
- Wat gebeurt er wanneer ik eerst vertraag en pauzeer?
- Welke gevoelens en impulsen worden dan zichtbaar?
- Wat zie ik nu dat ik eerst niet zag?
- Welke reactie wil ik niet automatisch volgen?
9. Bewustwording — Wat wordt hierdoor zichtbaar?
Wanneer je vertraagt en verschillende lagen van een ervaring onderzoekt, kan zichtbaar worden wat deze ontmoeting je te leren heeft. Een conflict, terugkerend patroon of onverwachte reactie kan je wijzen op een behoefte, overtuiging, oude pijn, verlangen of verborgen kwaliteit die aandacht vraagt. Niet iedere gebeurtenis heeft een diepere betekenis of is een voorbestemde les. Je kunt wel nieuwsgierig onderzoeken wat deze ervaring jou laat zien. Kijk daarbij met mildheid naar wat geraakt wordt. Misschien vraagt iets om begrip, compassie, vergeving of het loslaten van een oud beeld over jezelf. Dat betekent niet dat je moet goedkeuren wat er is gebeurd of de verantwoordelijkheid van de ander moet overnemen. Je kunt erkennen dat iets pijn heeft gedaan én onderzoeken wat jij ermee wilt doen. Wanneer je hebt ontdekt wat een situatie in jou raakt, helpt de ‘AAA-aanpak’ je om daar bewust mee om te gaan. Je creëert eerst ruimte, onderzoekt wat er speelt en kiest vervolgens hoe je wilt reageren: AAA-aanpak — innerlijke rust in lastige situaties
Praktijkvoorbeeld: Je vriendin verandert regelmatig op het laatste moment haar plannen. Je merkt dat je daar steeds geïrriteerder op reageert en denkt: Ze houdt nooit rekening met mij. Wanneer je verder onderzoekt wat er gebeurt, ontdek je dat jij zelf vaak je agenda en behoeften aanpast aan anderen en vervolgens verwacht dat zij hetzelfde doet. Haar gedrag maakt je bewust van een patroon: je spreekt je eigen behoeften niet duidelijk uit, maar verwacht wel dat de ander ze aanvoelt. De irritatie laat je daardoor niet alleen iets over haar gedrag zien, maar ook over hoe jij zelf met je behoeften en grenzen omgaat.
Onderzoek
- Wat zie ik nu wat ik eerder niet zag?
- Welke behoefte, overtuiging of kwaliteit vraagt aandacht?
- Wat kan ik hiervan leren over mezelf?
- Wat vraagt hier om begrip, compassie of verandering?
Aan de slag
Kies een recente ontmoeting waarin je reactie opvallend sterk was of waarin een terugkerend patroon zichtbaar werd. Gebruik de 9 lenzen als verschillende invalshoeken om te onderzoeken wat er gebeurde, wat je raakte en wat er tussen jullie ontstond.
Je hoeft niet alle lenzen te gebruiken en ook niet alle puzzelstukjes te vinden. Misschien ontdek je iets over jezelf, iets over de ander of juist iets over wat er tussen jullie gebeurt. Misschien blijft er ook iets onduidelijk. Dat is niet erg.
Het gaat eerst om vertragen, onderscheiden en bewust worden. Van daaruit kun je bepalen wat er nodig is: niets, ruimte geven aan je gevoel, een grens stellen, een gesprek aangaan, iets anders kiezen of verder onderzoeken.
Laatste berichten van Mariska Jak (toon alles)
- Verborgen dynamiek achter menselijke botsingen — Deel 1 - 9 september 2026
- Verborgen dynamiek achter menselijke botsingen — Deel 2 - 9 september 2026
- Routekaart voor helder waarnemen en bewust reageren - 9 september 2026
